Ik vertelde je er laatst al over: ik ben de gelukkige bezitter van een broodbakmachine!

Je kent ze vast wel, die machines: je vult ze met een paar simpele ingrediënten als bloem, gist, zout en water, drukt op de startknop en... voilà! Een paar uur later heb je een knisperend vers en luchtig brood!

Zonder vieze handen, zonder pijnlijke armspieren en zonder dat je energieslurpende oven aan moet!

De klep van een broodbakmachine staat open en daarbinnen zie je een goudbruin versgebakken brood in een bakblik!

Vanaf het moment dat ik de doos uitpakte in mijn keuken was ik verkocht. Er ging vrijwel geen dag meer voorbij zonder dat ik met mijn machine aan het experimenteren was.

Dat ging in het begin zeker niet altijd van een leien dakje. Zo af en toe gingen mijn wilde bakfantasieën mijn broodmachine boven de pet. Dan deed ik na vier lange uren wachten die klep open en... wat een teleurstelling: mijn brood was niet gerezen, te droog, te klef, ingezakt...

Komt je dat bekend voor? Dan ben vooral jij degene voor wie ik onderstaande broodbakmachine-Q&A heb geschreven!

Maar ook al degenen die nog geen machine hebben maar wel overwegen om er een aan te schaffen, kunnen profiteren van mijn tips. En dan natuurlijk vooral mijn aankooptips.

Ben je een ervaren broodmachinebakker? Ook dan vind je in dit blog misschien nog wat bruikbare adviezen. En wie weet kan ik je inspireren om eens een paar nieuwe recepten te proberen!

Want ik heb inmiddels de meeste van mijn broodbakmachine-probleempjes getackeld! Scrol snel door en lees alles over mijn ervaringen. En leer van mijn fouten zodat je die zelf niet meer hoeft te maken. 😉

Voeg al mijn bak-bagage toe aan de jouwe en bak de lekkerste broden in je broodbakmachine!

Een compilatie van 4 foto's van zelfgebakken brood. Een rozijnenbrood, een chocoladebrood, een lichtbruin brood en een olijvenbrood. Allemaal uit de broodbakmachine!

De Grote Broodbakmachine-Q&A!

Wil je alles weten over brood bakken in een broodbakmachine? Lees dan vooral stug door!

Doe je liever aan broodbakmachine-cherrypicking? Klik dan alleen op de vragen die jou het meest intrigeren! En ga in één keer naar het antwoord dat je zoekt!

Een noot vooraf: dit blog is niet gesponsord.

Een heerlijk luchtig lichtbruin brood uit de broodmachine ligt op een wit houten dienblad met een mok thee ernaast!

Wanneer en door wie is de broodbakmachine uitgevonden?

Een logische vraag om mee te beginnen, toch? Ik moet zeggen: ik was ook wel nieuwsgierig naar het antwoord.

Ik vond het op - onder andere - de website van Panasonic.

Ikuko Tanaka, een gedreven computeringenieur die werkte bij de Matsushita Electric Industrial Company, de voorganger van het Japanse Panasonic, ontwikkelde het apparaat.

Ze investeerde er heel wat research in. Eerst ging ze in de leer bij een groot hotel in Osaka. Daar bestudeerde ze alle fijne kneepjes van het brood bakken. En daarna begon ze te experimenteren met haar machine. Alles bij elkaar had ze maar liefst 1,5 ton bloem nodig voor de 5000 proefbroden die ze met de prototypes bakte.

Maar haar inspanningen werden rijkelijk beloond: in 1987 zette haar bedrijf de allereerste volautomatische broodmachine wereldwijd in de markt.

Overal werd hij met open armen ontvangen! De nieuwe thuisbakkerijtjes waren niet aan te slepen!

Wat kon die broodmachine waardoor hij zo snel populair werd?

De vraag is meer: wat kon hij niet?

Hij kon kneden,
hij kon zorgen voor een lekker warme, gecontroleerde rijs,
hij kon bakken!

En dat alles zonder tussenkomst van een mens! Het kostte de vele blije consumenten elke keer maar een paar minuten van hun tijd om hun broodmachine te vullen met wat - goedkope - ingrediënten. Daarna deed de machine alles. Na vier uur konden ze fantastische broden uit hun machine halen!

En de huidige machines - na bijna 40 jaar van doorontwikkelen - kunnen nog meer. Ze hebben veel meer voorkeursinstellingen dan de eerste apparaten. En je kunt er zelfs cake in bakken, jam in maken en yoghurt in bereiden.

Stel: je hebt nog geen broodbakmachine en je overweegt om er een te kopen. Waar moet je dan op letten?

Dat ligt er vooral aan wat je wensen zijn. Ik zou je altijd aanraden het internet op te gaan en zo veel mogelijk reviews te lezen. Besteed aandacht aan de volgende onderwerpen:

Wat is je budget? De goedkoopste machines kosten maar een paar tientjes, de duurste honderden euro's.
Hoe groot moeten je broden worden? Bij veel machines kun je de maat van je brood per keer instellen. Je kunt er relatief kleine broden in bakken. Maar ook medium of grote broden. Wat is het handigste voor jouw gezin?
Vind je het belangrijk dat je broodbakmachine veel verschillende programma's heeft? Niet alleen voor gewone broden, maar bijvoorbeeld ook voor glutenvrij brood, desembrood, brood van broodmixen, brioche, snel brood, jam, cake, etc.?
Is het geluidsniveau van een machine belangrijk voor jou? Sommige machines maken meer lawaai tijdens het kneden dan andere.
Stel je er prijs op dat je machine in het deksel een speciaal vakje heeft voor de gist?
Of voor noten/rozijnen/olijven/etc.
Wil je een machine waarbij je zelf kunt kiezen uit drie korstkleuren/diktes, licht, medium of donker?
Wil je een machine met een kijkvenster in het deksel zodat je kunt zien wat er daarbinnen allemaal gebeurt?
Wil je een machine waarbij je een tijdklok kunt instellen, zodat je brood klaar is op het precieze moment dat jij opstaat bijvoorbeeld?
Hecht je er belang aan dat je machine niet alleen binnenin een temperatuursensor heeft, maar dat hij ook de temperatuur van de keuken kan meten, zodat hij alle ingrediënten op een ideale rijstemperatuur kan brengen?

Ik zal hieronder op een paar van de belangrijkste criteria nog wat verder ingaan.

Zou ik kiezen voor een machine met een dubbele temperatuursensor?

Zeker weten! Dat heb ik zelfs gedaan!

Het is belangrijk om te weten dat gist het beste zijn werk doet als de temperatuur van de ingrediënten en de omgeving precies goed is. Zo'n 30°C is ideaal. Je brood rijst dan optimaal.

Is de temperatuur lager, dan heeft je brood meer tijd nodig om te rijzen.

Als je zelf brood bakt zonder broodbakmachine, heb je die tijd. Je kunt je brood gewoon laten rijzen totdat het 'klaar' is om te bakken.

Maar een broodbakmachine werkt met vaste programma's en afgestelde rijstijden. Als dan de temperatuur niet ideaal is, rijst je brood niet voldoende voordat het bakproces begint. Je brood wordt te compact!

Om dat te voorkomen moet je er zelf voor zorgen dat je vloeistoffen, boter en bloem een lauwe temperatuur hebben. En dat kan heel onhandig zijn. Zeker als je de tijdklok gebruikt. 's Nachts is het misschien wel heel koud in je keuken, zodat al jouw lauwe ingrediënten weer afkoelen voordat de machine begint te kneden...

Wat doet mijn machine? Die stelt de eerste kneedbeurt een halfuurtje uit. In die tijd test hij de temperatuur van de ingrediënten en de temperatuur in mijn keuken. Indien nodig warmt hij de ingrediënten even zachtjes op voordat hij begint met het kneden. Slim toch?!

Enige nadeel: de hele cyclus duurt een halfuur langer. Maar dat heb ik wel over voor een perfect gerezen brood!

Is het belangrijk dat je bij een broodbakmachine zelf de korstkleur/korstdikte kunt instellen?

Heel eerlijk? Een dergelijk knopje kan heel handig zijn!

Laat ik uitleggen waarom. Machines die die knop niet hebben, kiezen zelf voor elk programma de ideale korstdikte. In heel veel gevallen levert dat het juiste resultaat op.

Maar avontuurlijke bakkers kunnen voor onverwachte verrassingen komen te staan. Met name als de machine geen apart programma heeft voor zoete of zoete gevulde broden. De machine bakt het brood dan waarschijnlijk op een medium stand. Maar een zoet brood bevat veel meer suiker dan een gemiddeld brood. En suiker verbrandt snel. Je zoete broden krijgen in zo'n machine vaak een veel te donkere en harde korst. Als je dan een korstkeuzeknop zou hebben, zou je voor een lichte korst kunnen kiezen.

Wil je dus experimenteren met zoete broden? Ga voor zo'n knop!

Is een speciaal vakje voor noten of rozijnen een must?

Om deze vraag te kunnen beantwoorden moet ik eerst uitleggen hoe zo'n vakje - of dispenser - precies werkt.

Dit soort machines heeft een dubbel deksel. Doe je het bovenste deel open, dan zie je daar een vakje waar ongeveer 1,5 ons noten in kan (zie de foto onder dit antwoord).

Laten we zeggen dat je dat vakje gebruikt. Je machine gaat dan het deeg kneden met alleen de ingrediënten die je in het bakblik hebt gedaan. Dat eerste kneden duurt vrij lang; totdat het deeg precies goed is. De noten of rozijnen zitten daar dan nog niet bij. Als je ze meteen zou toevoegen zouden ze kapot gekneed worden (dat geldt met name voor rozijnen) of ze zouden door het krassen je bakblik sneller laten verslijten (noten).

Pas na de eerste kneedronde klapt automatisch de bodem van de dispenser open. De noten vallen op het bolletje gekneed deeg. De machine kneedt ze er vervolgens doorheen. Maar maar heel kort. Handig, toch?!

Aan deeg in machines die zo'n vakje niet hebben, kun je overigens ook vulling toevoegen. De machine geeft dan een paar piepjes als jij met je vulling in actie moet komen. Je hebt daar dan een aantal minuten de tijd voor.

Dit systeem werkt ook prima. Maar, er is een maar!

Als je de tijdklok van je machine wilt instellen voor bijvoorbeeld een notenbrood of een rozijnenbrood, dan stelt de machine het begin van de cyclus uit tot ±4 uur voordat het brood klaar moet zijn. Tot die tijd wacht hij alleen maar. Een halfuur of een uur na het begin van de kneedcyclus klinken de piepjes. En... waarschijnlijk lig jij dan in je bed of zit je op je werk...

Het deksel van een broodbakmachine staat open en je ziet boven op de fot een vakje met rozijnen en onderaan een klein vakje gevuld met instant gist. Makkelijk brood bakken zo!

Is een apart vakje voor gist een must?

Zo'n vakje werkt eigenlijk op dezelfde manier als de notendispenser. Op precies het juiste moment tijdens het kneedproces gaat het vakje open.

Even een technische uitleg. Gist kan niet goed overweg met zout. En ook niet echt met niet in water opgeloste suiker. Als gist voor het kneden al in aanraking komt met één van beide vermindert dat de werking. Gevolg: je brood rijst niet optimaal.

Dat kun je voorkomen door het bakblik van een machine zonder gistvakje op de juiste manier te vullen: eerst het vocht en dan de bloem. Daarna strooi je in elk van de vier hoeken iets anders: het zout, de suiker, de vetten en de gist. Als het water dan niet te veel in de bloem trekt, blijven alle andere ingrediënten voor het kneden gescheiden. Je brood wordt prima luchtig!

Maar als je gebruik maakt van de tijdklok, dan kan de bloem tijdens het wachten verder in het water worden opgenomen. En dan zou de gist in theorie in contact kunnen komen met het zout en de suiker.

Bovendien kan de gist dan in contact komen met het water. En gist die oplost in water begint meteen te werken. En kan al voor een deel uitgewerkt zijn voordat het kneden en rijzen begint...

Wil je dat allemaal koste wat het kost voorkomen? Ga dan voor een machine met een gistvakje! Die machine vermengt eerst alle ingrediënten behalve de gist. En dan pas klapt het gistvakje open. De machine gaat meteen door met kneden. Zonder direct contact met het zout en de suiker: je krijgt altijd perfect gerezen brood!

Ik ben dus heel happy met mijn gistvakje!

Is een kijkvenster in het deksel van een broodbakmachine handig?

Dat klinkt aantrekkelijk, niet waar? Zo zou je altijd kunnen zien wat er in de machine gebeurt!

Maar is dat wel zo? Ik hoor van gebruikers van zo'n machine vaak dat het venster door de hoge vochtigheid van het deeg aan de binnenkant beslaat...

Bovendien is het deksel op de plek van het kijkvenster minder dik. Het isoleert daar dus minder. En dat kan gevolgen hebben voor de korst aan de bovenkant van je brood. Die kan een beetje bleekjes worden.

Heb je zo'n kijkvenster überhaupt nodig om in je machine te kijken? Eigenlijk niet! Want op de kritieke momenten tijdens het bakproces - dat is met name als je wilt checken of je geknede deeg voldoende water bevat; dat leg ik later nog uit - kun je je machine gewoon openmaken! En dan zie je veel meer dan wat je door zo'n kijkvenster zou kunnen zien. Je kunt zelfs aan je deeg voelen!

Niet doen dus, zo'n venster, als je kunt kiezen!

Is brood gebakken in een broodbakmachine goedkoper dan brood uit de winkel? En dan brood uit de oven?

Vooropgesteld: tegen de allergoedkoopste supermarkten kun je waarschijnlijk net niet op.

Maar jij bent een broodliefhebber, toch? Dan koop je waarschijnlijk altijd liever iets luxer brood. Bijvoorbeeld bij een bakker.

En daar win je makkelijk van. Zelfs als je hele luxe bloem of broodmixen koopt.

Een eenvoudig brood van ±750 gram kun je vaak al bakken voor minder dan anderhalve euro.

Omdat een broodmachine veel kleiner is dan een oven, gebruikt hij veel minder elektriciteit. Ook in vergelijking met een oven is de broodbakmachine dus financieel de winnaar!

Als je, zoals ik, van plan bent al je dagelijkse brood zelf te bakken, dan heb je zelfs de aankoopprijs van je machine er heel snel uit!

Extra bonus: omdat mijn versgebakken broden zo lekker zijn, bespaar ik enorm op kosten voor beleg. Vaak heb ik aan alleen een likje boter voldoende!

Wat doe je het eerst als je je broodbakmachine hebt uitgepakt?

Schenk jezelf een kop koffie of thee in! En lees uitgebreid de gebruiksaanwijzing!

Ik hoor je al zeggen: 'Saaaai!'

Maar toch: gewoon doen! Een deel van wat ik je hieronder allemaal aanraad, zou weleens anders kunnen zijn voor jouw machine! En je wilt geen fouten maken met betrekking tot veiligheid, het vullen van je bakblik, het schoonmaken van de machine of de receptuur!

Zorg ervoor dat het eerste brood dat je bakt één op één overeenkomt met een recept uit de gebruiksaanwijzing. Dat is een recept dat uit ten treure is getest door de fabrikant. Komt dat brood helemaal perfect uit je machine, dan pas kun je, als je dat wilt, gaan experimenteren met je eigen recepten. Of die van mij... 😇

Is je eerste brood toch niet helemaal perfect?

Dat kan aan van alles liggen: aan de bloem, de gist, de warmte in huis, de vochtigheid in huis, etc.

Lees snel de antwoorden op de vragen die volgen, want daarin vind je vrij waarschijnlijk ook het antwoord op jouw probleem!

Welke ingrediënten moet je kopen voor je broden? Met als belangrijkste vraag: welke witte bloem is geschikt voor de broodbakmachine?

Bloem is voor de meeste broden het allerbelangrijkste ingrediënt. Maar pas op! Je kunt niet elke soort bloem gebruiken voor brood!

Eerst weer even wat theorie: wat is bloem precies?

Kortweg: bloem is fijngemalen graan, waar de buitenste schilletjes (de zemelen) en de kiem uit zijn gezeefd. Bloem bestaat alleen uit het gemalen meellichaam van het graan.

En dan heb je ook nog de zogenaamde patentbloem. Dat is bloem waarvoor niet het hele meellichaam wordt gebruikt, maar alleen maar het binnenste deel daarvan. Het buitenste deel wordt er tijdens het maalproces uit verwijderd.

Met name patentbloem is ideaal voor het bakken van brood. Waarom? Omdat die bloem over meer glutenvormende eiwitten beschikt.

En wat is gluten? Dat zijn de elastische ballonnetjes binnen het deeg, die de kooldioxide vasthouden die de gist produceert tijdens het rijzen. Deeg met veel en stevige ballonnetjes kan veel kooldioxide vasthouden, de 'lucht' die zorgt voor de luchtigheid van je brood.

Goede patentbloem, geschikt voor brood, bevat relatief veel glutenvormende eiwitten, zo'n 12 à 14%. Hoe meer eiwitten, ook wel proteïne genoemd, hoe luchtiger je brood wordt.

De meest gebruikte (patent)bloem wordt gemaakt van tarwe. Maar niet elke tarweras is hetzelfde. Sommige tarwerassen bevatten veel meer eiwitten. De bloem van die tarwesoorten, dáár ben je naar op zoek!

Tip: check altijd de verpakking van de patentbloem die je koopt. Je bloem moet echt minimaal 12% eiwitten bevatten. Veel goedkope standaard patentbloem uit de supermarkt voldoet niet aan die eis. Laat die bloem links liggen.

Zelf ben ik groot fan van de zogenaamde Amerikaanse patentbloem extra met 14% eiwit. Die koop ik online in zakken van 5 kg.

De broden die ik daarmee bak worden mooi hoog en hebben een luchtig en zacht kruim en een krokante, goudbruine korst.

Op een donkere achtergrond staat een zwart bord met daarop een bergje witte broodbloem. Het licht dat van rechts komt zorgt voor een artistiek geheel met mooie schaduwen.

Ik zie op de verpakking van mijn bloem staan dat er E300 in zit. Wat is dat?

De moeilijke naam voor die stof is ascorbinezuur. Maar je kent het waarschijnlijk beter onder de naam vitamine C!

Het is een natuurlijke stof die ook in groente en fruit zit.

Waarom zit er vitamine C in bloem?

Vitamine C heeft veel functies. Maar hij zit specifiek in bloem omdat hij werkt als een krachtige, natuurlijke deegverbeteraar! Vooral als je brood bakt in een broodbakmachine, kan een klein beetje vitamine C in je bloem net het verschil maken tussen een matig brood en een prachtig gerezen brood!

Hoe dat zo komt? Ik zal het je uitleggen!

Een broodbakmachine is een fantastisch apparaat, maar het volgt een strak, voorgeprogrammeerd tijdschema. De machine wacht niet tot jouw deeg perfect gerezen is. Hij begint gewoon te bakken als zijn computerprogrammaatje dat aangeeft.

Je deeg moet hiertegen bestand zijn; dat wil zeggen, de glutenstructuur moet zo stevig zijn, dat het niet uitmaakt of de rijstijd iets korter of langer is dan eigenlijk ideaal zou zijn.

Wat je dan in je bloem nodig hebt is iets dat:

ervoor zorgt dat je deeg in een vooraf geprogrammeerde tijd maximaal rijst
de glutenstructuur in je deeg extra sterk maakt
de gasbellen die de gist produceert zo goed mogelijk vasthoudt
voorkomt dat je deeg in het midden inzakt als de rijstijd misschien iets te lang uitvalt

Anders gezegd: iets dat je glutenstructuur sterk en foolproof maakt.

En dat is precies wat vitamine C voor je brood doet! Ik zou zelfs zeggen: als jouw bloem geen vitamine C bevat, voeg dan zelf aan elk brood een klein verpulverd stukje van een vitamine C-tabletje toe.

En wat zijn die enzymen die in mijn bloem zitten volgens het etiket?

Ook enzymen zijn natuurlijke stoffen. Het zijn eiwitten die ook al in de tarwekorrel zelf zitten.

Echte krachtpatsers zijn het, die belangrijk werk uitvoeren om jouw brood zo smakelijk mogelijk te maken.

Niet elke graanoogst levert evenveel enzymen op in de graankorrel. Door enzymen toe te voegen kan een fabrikant zijn bloem standaardiseren, zodat jij als broodbakmachinebakker altijd precies hetzelfde brood kunt bakken.

Wat doen de enzymen in je bloem om je brood beter te maken?

In bloem zitten een aantal soorten enzymen. Twee daarvan zijn heel belangrijk voor de kwaliteit van je brood.

Als eerste zijn daar de amylasen. Die knippen het zetmeel in de bloem in kleine suikers. En suiker, dat is precies de voeding die gist nodig heeft om de kooldioxide te produceren die je brood lekker luchtig maakt.

Bovendien zorgen die suikers er tijdens de bakfase voor - door te karamelliseren - dat je brood een perfect bruine korst krijgt.

En dan zijn er ook nog de proteasen. Die maken het deeg soepeler door het gluten licht af te breken, zodat het beter kan rijzen.

De suikers die de amylasen maken binden bovendien water. Het losser gemaakte gluten van de proteasen houdt vervolgens dat water beter vast. Je brood droogt dus minder snel uit en blijft langer vers.

Zeker omdat je broodbakmachine zo'n strak tijdschema aanhoudt - en er dus niet altijd tijd is voor een optimale natuurlijke enzymactiviteit - is een beetje hulp van al die enzymen bijzonder welkom!

Kopen dus, die bloem met die enzymen! Dat gezegd hebbende: er zijn ook losse enzymenmixen in de handel. Google er maar eens op.

Kun je ook bloem gebruiken van andere graansoorten dan tarwe?

Zeker! Denk bijvoorbeeld aan bloem van rogge, kamut of spelt.

Wij bakken regelmatig met spelt, omdat we de licht nootachtige smaak zo lekker vinden.

We bakken overigens nooit pure speltbroden. Ik meng de speltbloem liever met patentbloem van tarwe. En vaak ook nog wat volkorenmeel. Heerlijk!

Kun je volkorenbrood bakken van bloem?

Nee, de naam zegt het eigenlijk al: voor volkorenbrood heb je volkorenmeel nodig. Volkorenmeel wordt ook wel kortweg meel genoemd.

Wat is volkorenmeel dan precies? Dat is meel van de hele tarwekorrel! Daar worden dus niet de zemelen en de kiemen uit gezeefd.

Volkorenmeel is heel gezond. Het zit boordevol vezels, vitaminen (vooral vitamine B) en mineralen. Volkorenmeel heeft ook meer smaak dan patentbloem.

Alleen, het nadeel van volkorenmeel is dat het compact brood oplevert. De stukjes zemel remmen de vorming van het gluten. Daardoor rijst volkorenbrood minder. Het kan helpen om aan brood met een hoog gehalte aan volkorenmeel wat meer gist toe te voegen.

Supermarkt-volkorenbrood is vaak wat luchtiger dan zelfgebakken volkorenbrood. Dat komt door de broodverbeteraars die broodfabrieken in hun broden verwerken. Die gaan veel verder dan alleen maar de deegverbeteraars vitamine C en enzymen van hierboven. Ze zijn deels niet natuurlijk van aard, maar veel chemischer. Maar als je zelf je ingrediënten voor je brood kunt kiezen, wil je misschien al die broodverbeteraars niet.

De meeste broodbakmachines hebben speciale programma's voor het bakken van puur volkorenbrood. Dus als je fan bent van wat steviger brood, ga daar dan mee aan de slag!

Wel wil ik ook hier weer bij aantekenen dat er net zoals bij bloem veel verschillende soorten volkorenmeel zijn. Die kunnen gemaakt zijn van verschillende rassen tarwe (of zelfs andere graansoorten), ze kunnen een fijnere of grovere maling hebben, ze hebben verschillende eiwitgehalten, ze nemen meer of minder water op, etc. Ik zou zeggen: koop eens een paar merken en bepaal al doende welk meel jouw voorkeur heeft.

Ik gebruik zelf meestal het volkoren tarwemeel van Albert Heijn, dat samen met de Amerikaanse patentbloem extra van de Zuidmolen prima bruine broden oplevert in mijn merk machine. Van pure volkorenbroden zijn wij hier in huis geen liefhebbers.

Voor het bakken in broodbakmachines is het in elk geval heel belangrijk dat het gedrag van een combi van bloem en meel voorspelbaar is (in de verhouding die jij het lekkerste vindt). Dat levert je keer op keer goede broden op in je strak geprogrammeerde machine. Ben je na wat experimenteren dus happy met een bepaalde combinatie, switch daarna dan niet te veel van merk.

Op een wit houten dienblad staat een rustiek wit bord met een bergje meel met donkere vezels: volkorenmeel! Ideaal voor bruinbrood uit de broodbakmachine!

Hoe bak je lichtbruin brood?

Lichtbruin brood is eigenlijk een compromisbrood. Het wordt gemaakt van een mengsel van (witte) patentbloem en (bruin) volkorenmeel.

Dat mengsel geeft je the best of both worlds, zeg maar: het brood heeft de luchtigheid van wittebrood met de gezondheid en de smaak van volkorenbrood.

Hoeveel volkorenmeel je in een recept bijmengt met je bloem is aan jou! Wij bakken meestal met mengsels van 20, 30 of 40% volkorenmeel. Dat levert heerlijke resultaten op!

Brood met maximaal 30% volkorenmeel kun je gewoon bakken op de stand voor basiswittebrood. Bak je brood met 40% volkorenmeel, kies dan bij Panasonic voor de stand voor volkorenbrood. Ik heb bij het bakken in mijn machine gemerkt dat dat daarvoor de beste stand is. Broden met 50% volkorenmeel of meer bak je ook in andere merken machines het beste op de stand voor volkorenbrood, zo heb ik vernomen van bezitters van andere machines.

Wat voor soort gist is geschikt voor de broodbakmachine?

Gist is een van de belangrijkste ingrediënten voor een luchtig brood. Het is een natuurlijk, levend organisme, een schimmel.

Als gist vochtig wordt, begint hij koolzuurgas te produceren. De lucht in je brood dus. Die lucht wordt vastgehouden door de glutenstructuur. Dat is wat er gebeurt tijdens het kneden en rijzen van het brood.

In de oven stolt de glutenstructuur als het ware door de hitte en wordt de lucht gevangen in het gare brood. Heerlijk!

De beste gist voor de broodbakmachine is instant gist. Dat is verse gist waar de fabrikant vrijwel al het vocht uit heeft gehaald. Hij maakt er piepkleine korreltjes van (zie de foto hieronder).

Door het gebrek aan vocht raakt de gistcel in een soort schijndood of winterslaap. De cellen leven nog steeds, maar hun stofwisseling staat stil.

Pas zodra de korrels tijdens het kneden in de broodbakmachine in contact komen met water en warmte, 'ontwaken' ze uit hun slaap en beginnen ze de suikers in het meel om te zetten in kooldioxide.

Je kunt instant gist kopen in de supermarkt van het merk Dr. Oetker. De gist wordt verkocht in verpakkingen van 3x7 gram en kost ongeveer 1 euro.

En dat is schandalig duur!

Als je toch van plan bent om vaak brood te gaan bakken, waarom koop je dan niet meteen een pondspak? 500 gram instant gist van een merk als Bruggeman kost nog geen tientje!

Ben je bang dat je gist niet lang genoeg goed blijft? Dat is geen probleem! Ik bewaar mijn gist altijd in een luchtdicht afgesloten (diepvries)doos, die ik na elk gebruik meteen weer terugzet in de koelkast. Zo blijft mijn gist misschien wel een jaar goed!

Je kunt een deel van het pondspak zelfs invriezen als je dat nodig zou vinden; dan moet je hem wel luchtdicht en vochtvrij verpakken.

Twijfel je of je gist nog wel bruikbaar is? Je kunt je gist makkelijk testen:

los een theelepel gist en
een theelepel suiker goed op in
100 ml lauw water
als er op het mengseltje na ongeveer een kwartier een schuimlaagje verschijnt, dan leeft de gist nog
bubbelt hij niet, gooi hem dan weg

Op de voorgrond staat een lichtkleurige schaaltje met een bergje piepkleine grijs-beige korreltjes: instantgist. Ernaast ligt een maatschepje met nog wat extra gist. Op de achtergrond liggen een paar sneetjes walnotenbrood.

Hoeveel gist moet je gebruiken in je broodmachine?

De belangrijkste tip die ik je kan geven is: bak eerst een basiswittebrood met het recept uit de gebruiksaanwijzing van je machine.

Ben je daar tevreden over? Bak dan eens een lichtbruin brood.

Mag je brood wel wat luchtiger? Voeg dan bij je volgende brood een klein beetje extra gist toe. Werk in kleine stapjes; bijvoorbeeld een kwart theelepel extra per experiment.

Realiseer je: te veel gist geeft ook geen goed resultaat. Dat kan ervoor zorgen dat je te sterk gerezen brood verbrandt tegen de zijkanten van je broodbakmachine. Of je brood kan tijdens het bakken of het afkoelen inzakken.

Gebruik je een nieuw recept? Houd je dan in eerste instantie precies aan de voorgeschreven hoeveelheid gist!

Kun je het zout weglaten uit je broden?

Nee, dat kan eigenlijk niet.

De belangrijkste functie van zout is smaak. Ongezouten brood is smakeloos. Zout is een echte smaakversterker!

Daarnaast is zout ook nog eens cruciaal voor de stevigheid van de glutenstructuur van je brood. Deeg met de juiste hoeveelheid zout rijst niet te snel, maar precies goed. Zout zorgt voor brood met een mooi, luchtig kruim. Een goede glutenstructuur voorkomt ook het inzakken van brood.

Tip: kom niet in de verleiding om meer zout te gebruiken dan het recept aangeeft. Een te grote hoeveelheid zout remt de werking van de gist.

Een ouderwetse blikken zoutstrooier zoals die ook gebruikt wordt in de snackbar. Daarnaast een rook-wit geruite theedoek en een oude lepel met wat zout.

Kun je gewoon keukenzout gebruiken voor je broden?

Ja, dat kan prima! Voor de kwaliteit van je brood is dat zout uitstekend.

Maar als je al je brood zelf bakt, is het misschien verstandiger om zogenaamd bakkerszout te kopen. Daar zit veel meer jodium in.

De meeste bakkers en broodfabrieken voegen extra jodium toe aan hun brood. Dat is gezonder. Het Voedingscentrum raadt ook thuisbakkers aan om bakkerszout te gebruiken. Zo voorkom je dat jij en je gezin een jodiumtekort krijgen.

Gaat er in elk brood suiker?

Nee, dat hoeft niet.

Een klein beetje suiker voedt de gist. Daardoor gaat hij meer kooldioxide produceren.

Maar er zitten ook van nature al suikers in bloem en meel. Je kunt dus gewoon brood bakken zonder toegevoegde suiker!

Maar een brood met een klein beetje suiker - zo weinig dat je het niet als zodanig proeft - rijst net iets beter.

Dat gezegd hebbende: te veel suiker in een brood is ook weer niet goed voor de werking van de gist. Als je suikerhoeveelheid meer is dan 10% van je hoeveelheid bloem/meel, gaat je brood weer slechter rijzen.

Wil je perse een brood bakken met veel suiker? Koop daarvoor dan speciale gist, zogenaamde osmotolerante gist.

Extra tip: wil je een goudbruine korst? Suiker karamelliseert als hij sterk wordt verhit en dus krijgt brood met een beetje suiker een krokantere, bruinere korst.

Dat houdt ook in dat je brood te bruin kan worden als je te veel suiker in je brood doet. Schakel voor (heel) zoet brood je machine in op 'lichte korst' (als je die optie hebt natuurlijk).

Welke soorten suiker kun je gebruiken om brood te bakken?

Voor de meeste broden kun je gewone (fijne) kristalsuiker/tafelsuiker gebruiken.

Wil je je broden een specifieke smaak meegeven, bijvoorbeeld een karamelachtige smaak? Gebruik dan lichte of donkere basterdsuiker. Of misschien nog lekkerder: maple syrup!

Honing kan ook heel lekker zijn.

Houd er wel rekening mee dat zowel honing als maple syrup meer vocht bevatten. Gebruik dan dus wat minder water, melk of ander vocht in je deeg!

Ik gooi ook weleens een zakje vanillesuiker door mijn zoete broden. Heerlijk!

Moet je boter of olie toevoegen aan brood?

Nee hoor, dat hoeft niet. In een klassiek Frans stokbrood gaat bijvoorbeeld geen vet. Mijn machine heeft een speciale stand voor Frans brood en ook daarin gaat geen vetstof.

Brood zonder vet heeft een superkrokante korst. Probeer dat maar eens.

De korst van een brood met vetstoffen is anders; hij is minder krokant en dunner. En niet alleen dat: ook het kruim van zo'n brood ziet er anders uit. Het is malser en zachter. Bepaal zelf wat je het lekkerste vindt.

Belangrijk: brood gebakken met vetstoffen blijft langer vers. Het vet houdt het vocht langer in het brood, waardoor het minder snel uitdroogt. Het Franse brood van hierboven moet je nog dezelfde dag opeten. Een brood met vetstoffen is een dag later ook nog heel lekker.

Relevant voor een brood uit de broodbakmachine: een brood met vetstoffen kun je echt veel makkelijker uit je bakblik halen.

Welke vetstoffen zijn geschikt voor brood uit de broodbakmachine?

Het meest voor de hand liggende antwoord is natuurlijk: roomboter! Heerlijk!

Margarine zou ik zelf nooit gebruiken.

Maar allerlei soorten olie zijn wel erg lekker.

Wil je een neutrale smaak aan je brood? Kies dan voor zonnebloemolie.

Ga je voor een mediterraan karakter? Olijfolie is echt fantastisch in zelfgebakken brood. Misschien wel mijn favoriete vetstof voor brood!

Als ik een brood bak met noten en/of zaden, dan wil ik de nootachtige smaak daarvan graag versterken. Daarvoor leent walnootolie zich uitstekend. Echt een aanrader! Ik zal je binnenkort wel mijn recept geven voor een bruinbrood met zonnebloempitten, lijnzaad, pompoenpitten, geroosterd zwart sesamzaad en walnootolie: één van de meest gebakken broden hier in huis!

Met welke soorten vocht kun je een goed brood bakken in de broodmachine?

Water zul je waarschijnlijk het vaakst gebruiken. Een brood met water heeft een krokante korst en een relatief open structuur met grote gaten. Waterbrood rijst prima! En water is het allergoedkoopst natuurlijk!

Melk - of water in combinatie met melkpoeder - wordt ook vaak gebruikt. Melk bevat suikers en vet. En daardoor heeft melkbrood ook een beetje de eigenschappen van brood met suiker en vet: het heeft een goudbruin gekleurde korst, die iets minder krokant is dan die van waterbrood. Het kruim is zacht en mals en heeft een fijnere structuur. Melkbrood rijst iets minder hoog dan waterbrood. Melkbrood blijft vanwege het vetgehalte iets beter vers.

Verder kun je experimenteren met alle vochtsoorten die je maar wilt. Denk aan karnemelk, havermelk, sojamelk, amandelmelk, appelsap, sinaasappelsap, tomatensap, etc. Er zijn zelfs mensen die brood bakken met bier.

Bedenk wel dat sommige soorten vocht veel suiker bevatten. Zoek voordat je gaat bakken uit hoeveel suiker er bijvoorbeeld in sap zit en trek die suiker af van de toe te voegen kristalsuiker, zodat je brood niet te zoet wordt (brood met te veel suiker rijst minder goed en kan een te donkere korst krijgen). Je zou ook deels sap deels water kunnen gebruiken.

Bovendien kunnen de zuren in sappen of karnemelk de rijskracht van je deeg beïnvloeden: ze kunnen de gistwerking vertragen en het glutennetwerk verzwakken. Dat maakt zure vloeistoffen wat minder voorspelbaar in de broodbakmachine. Zeker iets om rekening mee te houden! Wat extra gist gebruiken is in dat geval een aanrader.

Een glazen kannetje met witte melk op een zwarte achtergrond. Het licht valt van rechts mooie op het kannetjes en vormt prachtige schaduwen.

Welke temperatuur moet het vocht hebben als je het in de broodbakmachine doet?

Heeft je machine een tweede temperatuursensor en verwarmt hij de ingrediënten eerst een halfuur voordat hij met het kneden begint? Dan is koud vocht prima.

Begint je machine altijd meteen met kneden? Dan moeten alle ingrediënten, dus ook het vocht, lauw zijn, zo tussen de 25°C en 35°C. Pas op: vocht warmer dan 45°C doodt de gist.

Hoeveel vocht moet je in het bakblik van je broodbakmachine schenken voor het lekkerste brood?

Deze vraag en de vragen die volgen zijn misschien wel de meest cruciale vragen uit deze hele Q&A!

Brood met precies de juiste hoeveelheid water wordt heerlijk luchtig en hoog. Brood met te weinig water wordt droog, blijft laag en is niet smeuïg en mals. Bovendien blijft het minder lang vers. Brood met te veel water wordt niet goed gaar, voelt klef aan of zakt in.

De hoeveelheid vocht let dus nauw. Maar wat is de juiste hoeveelheid vocht?

Het beste advies dat ik je kan geven is: kijk naar je deegbol vlak na het eerste rondje kneden.

En voel er voorzichtig aan!

Daarvoor moet je het deksel van je machine even opendoen, maar in dit stadium van het bakproces is dat helemaal geen probleem!

Luister naar je machine en je hoort wanneer dat moment gekomen is. Meestal is het ongeveer een kwartier na het starten van het kneedproces.

Hoe ziet een deegbol met precies de juiste hoeveelheid vocht er uit?

Laat ik je eerst vertellen welke deegbol niet goed is:

als je deeg er kruimelig uitziet met aan de zijkanten van het bakblik her en der nog wat losse bloem, dan is het deeg te droog
hangt het deeg helemaal slap in het bakblik en raakt het aan alle zijkanten, dan is het te vochtig

Goed deeg vormt een bolletje dat niet aan alle kanten de zijkanten van het bakblik raakt. En dat een mooi strakke en soepele buitenkant heeft zonder bloemresten. Als de machine kneedt, zie je het bolletje heen en weer gaan door het bakblik.

Als je dat bolletje na de eerste kneedbeurt even zachtjes aanraakt met je vingertop, dan blijft er nét een heel klein beetje deeg aan je vinger plakken. Prima, zo hoort het!

In bakkerskringen wordt de verhouding tussen de hoeveelheid vocht en de bloem/meel hydratatie genoemd.

Kun je nog iets doen als je deeg te droog of te vochtig is?

Zeker weten! Je machine gaat nog minstens één keer kneden. Dus nu kun je nog een beetje water of een beetje bloem toevoegen. Grote hoeveelheden zijn vaak niet nodig: denk aan ±1 eetlepel. Een kleine toevoeging maakt vaak al een groot verschil.

Controleer ook je brood als het klaar is. Misschien wil je je recept na het zien en proeven van je brood ook nog aanpassen.

Maak maar meteen een aantekening in je recept voor de volgende keer dat je dit brood bakt!

Hoe komt het dat de hoeveelheid vocht in het recept niet goed was voor jouw brood?

Daarvoor zijn heel veel verschillende redenen aan te wijzen:

Niet elke broodbakmachine vereist dezelfde hoeveelheid vocht; dat verschilt vaak per merk. Gebruik je graag mijn recepten? Die zijn ontwikkeld in een machine van Panasonic. Die schrijft recepten voor met relatief veel vocht. Door het iets hogere vochtpercentage, de hydratatie, worden de broden in zo'n soort machine heerlijk licht en luchtig. De glutenontwikkeling is namelijk beter bij - iets - vochtiger deeg. Voor alle duidelijkheid: dit blog is niet gesponsord.
Vroeger werd vaak gezegd dat je in een broodbakmachine altijd minder water moest gebruiken dan bij handgekneed deeg. Vandaag de dag klopt dat niet meer voor alle machines. Door zijn speciale procédé kneedt een machine als die van Panasonic moeiteloos 70% vocht door mijn deeg. Ter vergelijking: een handbakker gaat meestal uit van zo'n 60%. Heb je een andere machine? Dan kan de aanbevolen hydratatie soms ook rond de 60% liggen. Gebruik mijn recepten dus altijd in relatie tot wat je gewend bent in je eigen machine.
Wittebrood heeft minder vocht nodig dan bruinbrood. De zemelen in het volkorenmeel zuigen vocht op. Als ik in een wittebroodrecept (met 400 gram bloem) 20 à 30% van de bloem vervang door volkorenmeel, dan voeg ik 10 gram meer vocht toe.
Hoe meer eiwitten er je bloem zitten, hoe meer vocht je brood kan vasthouden. En hoe meer vocht er in je brood zit, hoe malser en lekkerder het is. En hoe langer het houdbaar is. Als ik eenzelfde brood (van 400 gram bloem) bak met bloem met 14% eiwit, dan voeg ik 10 gram meer vocht toe dan wanneer ik bloem gebruik met 12 à 13% eiwit.
Het weer, de vochtigheid in de keuken, de buitentemperatuur: ze hebben allemaal invloed op de vochtigheid van je bloem en meel, want de bloem en het meel uit je voorraad trekken vocht aan. Vooral in de zomer - als de lucht in je keuken meer vocht bevat - is je bloem en meel vochtiger. Dat zie je niet en dat voel je niet aan de bloem, maar je merkt het wel aan de vochtigheid van je deeg als je eraan voelt in je broodbakmachine. Daarom gaat er in de zomer meestal zo'n 15 à 25 gram minder toegevoegd vocht in mijn brood (van 400 gram bloem) dan in de winter. Ik geef dat verschil ook aan in mijn recepten; er staat altijd een zomer- en een winterhoeveelheid vocht in. Houd je aan dat advies, anders loop je de kans dat je brood inzakt of onvoldoende rijst! Zorg er in elk geval voor dat je je bloem bewaart in goed afgesloten dozen (niet in papieren zakken); zo zorg je ervoor dat de bloem niet nog vochtiger - en dus onbetrouwbaarder - wordt.

In het begin kan dit moeilijk zijn, maar na verloop van tijd leer je je machine, je ingrediënten en je keuken kennen!

In welke volgorde moet je je ingrediënten in het bakblik doen?

Om even bij het begin te beginnen: haal dat bakblik eerst uit je machine. Als je dan knoeit met een ingrediënt, dan hoef je niet meteen je hele machine schoon te maken.

En check even of het kneedhaakje er goed in zit. Anders gebeurt er straks niets...

Heb je de gebruiksaanwijzing van je machine gelezen? Daar staat meestal uitgebreid in beschreven welke volgorde je moet aanhouden voor jouw machine.

In mijn Panasonic-apparaat gaan eerst de bloem en het meel.

En daarna de kleinere ingrediënten als vetstof, suiker, zout.

Geen gist, want die gaat bij mij (later) in het daarvoor bedoelde vakje in het deksel. Evenals eventuele vullingen.

Pas op het laatst schenk ik mijn vocht erbij.

Heb je geen gistvakje? Dan raadt de gebruiksaanwijzing jou waarschijnlijk aan te beginnen met het vocht. Daarbovenop komen de bloem en het meel. Daarna voeg je het zout, de suiker en het vet toe. De gist gaat op een afgezonderd plekje, zodat die niet in contact kan komen met vooral het zout en de suiker.

Gebruik je de tijdklok? Probeer er dan voor te zorgen dat de gist niet in contact kan komen met het vocht voordat de kneedfase begint. Gist gaat meteen al een beetje werken - en dus kooldioxide uitstoten - als hij nat wordt. Hij kan dan al voor een deel uitgewerkt zijn als het kneden nog moet beginnen. En dus voordat de ballonnetjes van het gluten klaar zijn om de kooldioxide vast te houden. Weg luchtigheid! Je deeg rijst niet goed!

Kun je voor het afmeten van je ingrediënten een maatbeker en een maatschepje gebruiken?

Ik gebruik zelf eigenlijk alleen maar een maatschepje voor de gist. Dat schepje is mooi klein, zodat ik niet knoei bij het vullen van het vakje.

Maar verder? Verder loop ik met een grote boog om mijn schepjes en maatbekers heen!

Want brood bakken - eigenlijk bakken in het algemeen - is een precisiewerkje! Een paar grammen meer of minder van een ingrediënt kunnen een groot verschil maken!

En die grammen, die zie je niet in een maatbeker.

Daarom heb ik een heel dringend advies: investeer een paar tientjes in een betrouwbare keukenweegschaal. Een weegschaal die op de gram precies afweegt en een zogenaamde tarraknop heeft.

Hoe moet je je ingrediënten precies afwegen?

Zet het lege bakblik op de weegschaal. Zet de weegschaal aan. In de display zie je dan een 0.
Weeg het eerste ingrediënt af. Heel precies. Ook het vocht meet je in grammen. Heb je een recept in deciliters? Zoek dan even op internet op hoeveel 1 dl van jouw vocht precies weegt. 1 dl water weegt bijvoorbeeld 100 gram.
Druk na het eerste ingrediënt op de tarraknop. De weegschaal gaat dan weer naar 0. Je kunt het volgende ingrediënt nu wegen zonder het bakblik van de weegschaal te halen. Handig en snel!

Hoe ga je verder met het voorbereiden van het bakproces?

Zet het gevulde bakblik in je machine.
Sluit het (onderste) deksel.
Vul eventueel het gistvakje en de notendispenser.
Sluit daarna indien gebruikt ook het bovenste deksel.
Stel het programma van de machine in: basisbrood, rozijnenbrood, volkorenbrood, etc.
Stel de maat van je brood in: klein, medium, large, extralarge.
Stel de gewenste korstdikte van je brood in.
Stel indien nodig de tijdklok in.
Druk op 'start'.
En dan begint je broodbakavontuur!

Heb je geen notendispenser, maar wil je wel een extra vulling toevoegen? Kies dan voor een programma voor (zoet) gevuld brood. Kijk in je gebruiksaanwijzing. Voeg de vulling toe als je machine gaat piepen.

Wanneer kun je de tijdklok niet gebruiken?

Kortweg: als je ingrediënten toevoegt die je normaal in de koelkast zou bewaren of die je niet ongeschild kunt laten liggen (fruit, groente). Die kunnen er niet tegen om urenlang in een lauw bakblik te liggen.

Denk aan eieren, melk, karnemelk, verse kaas, vleeswaren, geschilde stukjes fruit. Boter en margarine zijn randgevallen. Boter kan vaak best wel een paar uur op het aanrecht blijven staan als het niet te heet is in de keuken. Dan kan hij dus ook in de machine gedaan worden. Twijfel je? Gebruik dan plantaardige olie, zoals zonnebloemolie, olijfolie of walnootolie. Of stel het starten van het bakproces slechts een paar uur uit.

Mag je je broodbakmachine openen tijdens het kneed- en bakproces?

Ik had het daar hierboven al even over. Na de eerste kneedbeurt kun je je deegbol even checken als je niet helemaal zeker bent over het recept dat je gebruikt.

Maar laat daarna bij voorkeur je machine dicht. Zeker de laatste twee uur - tijdens de laatste rijs en het bakken. Als je de machine dan opendoet, beïnvloed je de temperatuur en kan je brood inzakken of niet gaar worden.

Wil je echt heel graag je brood bestrijken met bijvoorbeeld melk of losgeklopt ei en er wat zaadjes bovenop strooien? Ga dan heel voorzichtig te werk en pas op voor koude en tocht: doe het deksel heel zachtjes open en dicht, gebruik ingrediënten op kamertemperatuur en werk snel en rustig. Kies het juiste moment uit. Een klein uur voor het einde van het programma is het beste; dan is je brood maximaal gerezen en het bakken nog niet begonnen.

Moet je je brood meteen uit de broodbakmachine nemen als het klaar is?

Absoluut! Anders kunnen er drie dingen gebeuren die je niet wilt:

De machine blijft nog een tijdje warm en het brood bakt door: de korst wordt te dik en droog.
Tijdens het afkoelen komt er condens - water dus - uit het brood en dat maakt de korst taai in plaats van knapperig (met het deksel dicht).
Door de condens kan het brood gaan vastplakken aan de wanden van het bakblik en daardoor wordt het moeilijk om het te storten. Ook het kneedhaakje krijg je er dan moeilijker uit.

Hoe haal je je brood uit de broodbakmachine?

Zet een bakrooster klaar.
Schakel de machine uit als hij begint te piepen.
Trek ovenwanten aan.
Open het deksel.
Trek het bakblik aan het beugeltje omhoog. Gaat dat moeilijk? Probeer het bakblik dan een beetje rond te draaien; op een gegeven moment komt het makkelijk omhoog.
Je kunt je brood lossen door even met het bakblik te schudden. Doe dit niet met de bovenkant van het brood naar beneden; dan valt het brood met de bovenkant op het rooster en kan de korst beschadigd raken. Draai je bakblik, zodat het op zijn kant ligt op het bakrooster. Schud het bakblik horizontaal heen en weer. Het brood schuift er dan ook horizontaal uit op het rooster.
In de meeste machines blijft het kneedhaakje (of de kneedhaakjes) bij het storten van het brood achter in het bakblik. Is dat bij jouw machine niet het geval, laat het kneedhaakje dan zitten totdat het brood is afgekoeld en verwijder het haakje daarna voorzichtig (raadpleeg eventueel de gebruiksaanwijzing van je machine). Als dat ook niet lukt, pas dan bij het snijden van het brood op dat je niet in het haakje snijdt om beschadiging ervan te voorkomen.
Zet het brood rechtop op het bakrooster.
Klop voor alle zekerheid even op de onderkant of zijkant van je brood: gaar brood klinkt hol. Mij is dat nog nooit overkomen, maar als je brood nog niet gaar blijkt te zijn, kun je het misschien nog afbakken in de oven.
Laat je brood minimaal 1 uur afkoelen voordat je het aansnijdt.

Op een bakrooster ligt een goudbruin rozijnenbrood vers uit de broodbakmachine af te koelen. Omdat de achtergrond donker is, is het licht heel mysterieus.

Een doorgesneden brood uit de broodbakmachine. Aan de onderkant van het brood zie je duidelijke een gleufje waar het kneedhaakje gezeten heeft.

Welke vullingen lenen zich goed voor brood uit de broodmachine?

Makkelijke vraag! Bijna elk antwoord is goed. The sky is the limit.

In eerste instantie denk je natuurlijk aan zaden en pitten als maanzaad, lijnzaad, (licht of zwart) sesamzaad, zonnebloempitten, pompoenpitten, etc.

En rozijnen- of krentenbrood kent iedereen!

Maar denk ook eens aan ander fruit: kleine stukjes gedroogde appel, gekonfijte sinaasappelsnippers, sukade, kleingesneden bigarreaux of gedroogde cranberries.

Wij zijn er ook dol op chocolade in onze broden te verwerken. We kiezen dan altijd voor pure - bakvaste! - chocoladedruppels. Melkchocolade- en witte chocoladedruppels - ook de bakvaste - hebben een lager smeltpunt en lossen daardoor tijdens het kneden helemaal op in het brood: uit ervaring weet ik inmiddels dat ik die niet meer in mijn broden moet gebruiken, helaas.

Chocoladebrood met pure chocolade is echter een ware lekkernij: een paar weken geleden gaf ik je hiervoor al het recept. Klik snel op het rode linkje!

Ook hartige vullingen zijn erg lekker: in plakjes gesneden olijven, stukjes zongedroogde tomaat, uitgebakken spekjes of pancetta, blokjes chorizo of salami, allerlei soorten grof gehakte noten, kleine blokjes kaas, etc.

En laat ik de kruiden en specerijen niet vergeten! Vooral gedroogde kruiden zijn een aanrader, aangezien ze je brood niet vochtig maken. Denk aan: tijm, basilicum, oregano, marjolein, rozemarijn en bieslook. Kummel is misschien wel mijn favoriete specerij als het om brood gaat. Bruinbrood met kummel en (heel) lijnzaad is in ons gezin echt een topper! Ook lekker zijn chilivlokken, grof gemalen zwarte peper, knoflookpoeder, uienpoeder, komijnzaadjes, Ceylon-kaneel en venkelzaad.

7 lepeltjes liggen op een houten tafel. Op elk lepeltje andere kruiden: zwarte peperkorrels, paprikapoeder, kerrie, basilicum, oregano, etc. Ideaal om brood mee te bakken!

Hoeveel vulling moet je toevoegen aan je brood?

Het maximum verschilt per broodbakmachine. Raadpleeg de gebruiksaanwijzing.

In mijn machine mag ik bijvoorbeeld niet meer dan 150 gram vulling toevoegen. Ik ga daar dan ook niet overheen.

Te veel vulling zorgt ervoor dat mijn vulling zich niet goed verdeelt in het brood. Bovendien wordt het deeg te zwaar en kan zo mijn machine overbelasten hetgeen zorgt voor vroegtijdige slijtage.

Voordat ik mijn vullingen toevoeg snijd ik alles in kleine stukjes. Ik stop bijvoorbeeld geen hele olijven in mijn brood, maar plakjes olijf. Zo voorkom ik dat de vulling naar beneden zakt.

De hoeveelheden kruiden en specerijen verschillen enorm per soort. Zo gebruik ik meestal niet meer dan 1 à 1,5 theelepel kaneel in een brood van 400 gram bloem/meel, maar mogen er best wel 4 theelepels (in de vijzel gekneusde) karwijzaadjes doorheen. Voor mediterrane broden gebruik ik over het algemeen 3 à 4 theelepels gedroogde kruiden. De complete recepten volgen de komende tijd!

Moet je zaden en pitten wellen voordat je ze toevoegt aan het deeg voor brood?

Over het algemeen is dat wel aan te raden, met name voor zonnebloempitten en pompoenpitten. Ongewelde pitten onttrekken te veel vocht aan je brood, waardoor het kruim snel droog wordt. Wellen voorkomt ook dat de pitjes die aan de buitenkant zitten kunnen verbranden. Bovendien zijn gewelde pitten makkelijker te kauwen.

Weeg altijd eerst je pitten af. Schenk er vervolgens wat - koud of lauw - water bij. Laat de pitten 30 à 60 minuten wellen.

Giet daarna het overtollige water af en leg de pitten in een schone theedoek (was je theedoek zonder wasverzachter en met een wasmiddel zonder sterke geur). Droog je pitten even goed.

Voeg pitten en zaden liever niet meteen vanaf het begin toe aan de ingrediënten in het bakblik van je broodbakmachine. Je kunt ze beter pas na de eerste kneedbeurt toevoegen aan het deeg. Bijvoorbeeld via de notendispenser of na vulling-piepjes. Zo beschadigen ze de glutenstructuur van je brood niet. Bovendien bekrassen de zaadjes zo de anti-aanbaklaag van je bakblik niet te veel.

Op een zwart aanrechtblad staat een wit schaaltje met daarin pompoenpitten en zonnebloempitten die staan te wellen in water. Daarna ga je er brood mee bakken!

Moet je fruit wellen voordat je het toevoegt aan je brooddeeg?

Rozijnen, krenten en cranberries kun je het beste eerst wellen net zoals de pitten uit de vorige vraag. Weeg ze af in een schaaltje en overgiet ze met wat kokend water. Laat ze zo een uurtje wellen.

Voor sommige broden is het ook heel lekker om de rozijnen te wellen in rum of Grand Marnier. Gebruik dan koud vocht en laat je rozijnen een paar uur wellen.

Droog het fruit na het wellen altijd goed in een schone theedoek (was je theedoek zonder wasverzachter en met een wasmiddel zonder sterke geur).

Andere soorten fruit, zoals gedroogde appeltjes, sinaasappelsnippers, sukade of bigarreaux kun je beter niet wellen.

Voeg het fruit pas toe na de eerste kneedbeurt. Dat doe je met behulp van de notendispenser of met de hand na de vulling-piepjes van je machine.

Hoelang moet een brood afkoelen voordat je het kunt snijden?

Het is moeilijk om te wachten om je brood te proeven als het warm en heerlijk geurend uit je broodbakmachine komt. Ik weet het!

Maar helaas: warm brood kun je niet goed snijden. Dan beschadig je de structuur van het kruim. Warm kruim is nog vochtig en klef en je drukt het makkelijk met je mes in elkaar, zodat je op het snijvlak allemaal kleine plakkerige stukjes ziet. Het brood ziet er soms zelfs uit alsof het nog niet helemaal gaar is.

Laat je brood minimaal 1 uur afkoelen voordat je het aansnijdt. Heb je meer tijd, dan is 2 à 3 uur nog beter!

Hoe snijd je een brood dat je in de broodbakmachine hebt gebakken?

Je kunt in Nederland broodbakmachines kopen met bakblikken die een langwerpige vorm hebben net zoals de busbroden van de bakker. Die machines hebben vaak twee kneedhaakjes. Het brood uit deze machines is vrij makkelijk te snijden omdat het niet al te hoog is.

Maar veruit de meeste broodbakmachines produceren vrij korte, hoge broden. En zeker als het om een heerlijk luchtig en zacht brood gaat, kan het nog wel eens een uitdaging zijn om zo'n brood te snijden.

Probeer het volgende eens uit:

koop in elk geval een goed scherp broodmes met karteltjes en een lang lemmet
zorg ervoor dat je broodplank niet kan verschuiven tijdens het snijden; leg desnoods een vochtig vaatdoekje onder je plank om verschuiven te voorkomen
laat je brood lang genoeg afkoelen; warm brood is erg moeilijk te snijden
druk niet hard op je mes, maar zaag het zachtjes door je brood heen
overweeg om je brood niet van boven naar beneden te snijden, maar je brood op z'n kant te leggen en het dus in de andere richting te snijden
als je brood heel luchtig is, kun je het ook eerst halveren om het daarna op de snijkant neer te leggen op je snijplank; daarna snijd je er makkelijk halve sneetjes van

Hoelang blijft het brood dat je gebakken hebt in de broodbakmachine goed?

Je begrijpt het: je brood is het allerlekkerste op de dag van het bakken zelf!

Dan is de korst nog het krokantst, omdat het vocht uit het brood nog niet de kans heeft gehad zich vanuit het midden richting de korst te verspreiden.

En het kruim is nog heerlijk zacht, luchtig en vooral smeuïg. Vooral door vochtverlies kan brood droger worden.

Meestal is je brood ook 24 uur na het bakken nog erg lekker, al is de korst dan al wat taaier geworden en het kruim iets droger.

Twee dagen later is het brood nog gezond, maar het is dan al een stuk minder aantrekkelijk.

Na 3 à 4 dagen kan brood zonder conserveermiddelen al gaan schimmelen.

Maar veel hangt af van de manier waarop je je brood bewaart! Vandaar de volgende vraag!

Hoe kun je je brood het beste bewaren?

De eerste paar uren na het bakken doe je er het beste helemaal niets mee: je zet je brood op een bakrooster, zodat het aan de onderkant ook kan ademen, en laat het afkoelen.

Snijd je je brood aan als het nog een beetje warm is - omdat je gewoon niet langer kunt wachten - leg het dan met de snijkant naar beneden op je snijplank. Dan kan het 'open' kruim niet uitdrogen. Laat het brood zo liggen totdat het helemaal is afgekoeld.

Na een paar uur zul je je brood - aangesneden of niet - toch op de een of andere manier willen gaan verpakken. Om uitdroging tegen te gaan.

Grofweg kan dat op drie manieren.

Wikkel je brood in een schone theedoek; zorg er dan wel voor dat je theedoek gewassen is zonder wasverzachter of sterk geurend wasmiddel. Pak het brood zo in, dat er geen stukjes brood onbedekt zijn. Verpakken in een doek zorgt er met name voor dat de korst van je brood heerlijk krokant blijft. Ik pas deze methode meestal toe op de dag van het bakken zelf. Het kruim kan door de doek heen nog een beetje uitdrogen, dus na die dag kies ik voor methode 2.
Verpak je brood in een goed afgesloten diepvrieszak. Zorg er daarbij voor dat de zak zo weinig mogelijk lucht bevat. Dan droogt het brood zo min mogelijk uit. De plastic zak zorgt ervoor dat het kruim van je brood niet uitdroogt. Het enige nadeel is dat de korst een beetje minder krokant wordt.
Eet je je brood niet op dag één al op? Laat het dan goed afkoelen gedurende 2 à 3 uur. Snijd het daarna in dunne sneetjes. Eet de sneetjes die je meteen wilt gebruiken. Verpak de rest in portiegroottes - van 2/3/4/5/6 sneetjes - in diepvrieszakjes. Druk de lucht er zo goed mogelijk uit en sluit de zakjes goed af. En leg ze meteen in de vriezer!

Ik ben een groot fan van methode 3! Waarom? Omdat de ingevroren sneetjes na het ontdooien niet alleen hun zachte, smeuïge kruim behouden, maar ook nog eens hun krokante korst!

Ik bewaar zelfs het brood dat ik op dag 2 al wil eten in zakjes in de vriezer!

Mijn boterhammen smaken na het ontdooien alsof het brood net vers gebakken is!

En daarmee is de volgende vraag ook meteen beantwoord:

Kun je brood uit de broodbakmachine invriezen?

Perfect dus!

Je zou zelfs 2 à 3 broden achter elkaar op één dag kunnen bakken en ze ongesneden in de vriezer kunnen bewaren als je dat zou willen. Maar halve broden of nog kleinere portieverpakkingen zijn vaak handiger als je een klein gezin hebt.

Schrijf wel goed op je diepvrieszakjes om welk brood het precies gaat - ja, wij hebben altijd wel minstens vier verschillende soorten brood in de vriezer liggen.

En vermeld op de zakjes de datum van het bakken. Brood is 1 à 2 maanden houdbaar in een goede vriezer.

Hoe kun je je ingevroren brood het beste ontdooien?

Neem je zakjes brood uit de vriezer en leg ze gewoon op het aanrecht, ongeopend. Als het niet te koud is in je keuken en je niet meer dan 2 à 4 sneetjes brood in elk zakje hebt verpakt, hebben je sneetjes zo ongeveer een halfuur à een uur nodig om te ontdooien.

Heb je meer haast? Leg je sneetjes dan op een bord of een magnetronrooster en ontdooi ze op half vermogen in de magnetron. Reken op ±15 seconden per sneetje. Brood dat je ontdooid hebt in de magnetron, moet je wel meteen opeten; dat wordt wat sneller droog of taai.

Hoe maak je het bakblik van je broodbakmachine het beste schoon?

Belangrijk: check hiervoor altijd de gebruiksaanwijzing van je machine!

Maar dit is zoals ik het doe:

eerst laat ik het bakblik volledig afkoelen
het kneedhaakje zit daarna nog vast om het asje onderin het bakblik en ik kan het er niet makkelijk uithalen
daarom vul ik het bakblik altijd tot net boven de bovenkant van het kneedhaakje met koud water
dan wacht ik ongeveer 5 minuten
het harde brood dat tussen het kneedhaakje en het asje zit gaat door het water weken
zo kan ik het kneedhaakje makkelijk omhoog trekken
ik spoel het kneedhaakje vervolgens af onder de kraan
als er nog wat droog kruim in het gaatje blijft zitten verwijder ik dat makkelijk met een zogenaamd rietjesborsteltje; dat is een handig borsteltje dat eigenlijk ontworpen is om herbruikbare rietjes vanbinnen te reinigen
met het resterende water en een zacht doekje wrijf ik vervolgens de binnenkant van mijn bakblik schoon en ik schenk het water eruit
de buitenkant maak ik niet nat, zodat er geen vocht komt in het draaimechanisme onder het bakblik
daarna droog ik alles goed af
de notendispenser kan ik uit de machine halen en los afwassen als dat nodig is
het gistvakje maak ik maar heel af en toe schoon met een vochtige doek; niet met een droge doek, want daardoor kan het - plastic - vakje statisch worden en de gist in het vakje blijven vastkleven
klaar!

Een vuil bakblik uit de broodbakmachine is gevuld met een laagje water. Zo kan het vuil losweken. Daarna maak je het makkelijk en snel schoon!

Een schoongemaakt kneedhaakje van een broodbakmachine en een rietjesborsteltje liggen op een zwart aanrechtblad met wat plasjes water eromheen. Nu nog even afdrogen!

Kun je je broodbakmachine ook gebruiken om alleen deeg te kneden, bijvoorbeeld voor pizza of broodjes?

Ja, dat gaat prima!

De meeste broodbakmachines hebben zelfs een apart programma voor het alleen kneden van deeg.

Neem het deeg na het kneden uit het bakblik en volg verder het recept voor je broodjes of pizza.

Op een bamboe plank ligt een versgebakken pizza met uienringen, venkelworst en rucola. Het deeg kun je maken in een broodbakmachine!

Hoe kun je experimenteren met recepten voor je broodbakmachine?

Met je broodbakmachine kun je veel meer soorten brood bakken dan alleen maar wittebrood en bruinbrood.

Wij hebben hier in huis al recepten bedacht voor heerlijke broodvarianten als:

allerlei zadenbroden
broden met verschillende soorten vetten: roomboter, olijfolie, walnotenolie, sesamolie, etc.
broden met verschillende soorten bloem en meel: bloem met meer of minder glutenvormende eiwitten, volkorenmeel, speltbloem, etc.
hartige broden met allerlei soorten vullingen: kruiden en specerijen, noten, olijven, spekjes, etc.
zoete broden met allerlei soorten vullingen: rozijnen, pure chocoladedruppels, gedroogde appeltjes, etc.

Ik zal mijn recepten wel beetje bij beetje posten op Culinaire Bagage, zodat jij ze ook kunt maken!

Maar natuurlijk kun je ook zelf aan de slag gaan met al je ideeën.

Zo doe je dat het makkelijkst en met het beste resultaat:

bak eerst een brood één op één uit de gebruiksaanwijzing van je broodbakmachine
perfectioneer dit brood, bijvoorbeeld door het aanpassen van de hoeveelheid vocht, gist, suiker, zout, vetten, etc.
doe dat perfectioneren stapje voor stapje: een paar gram extra van een ingrediënt kan al veel uitmaken voor het resultaat
zo leer je je ingrediënten en je machine al goed kennen voordat je met experimenteren gaat beginnen
wijk bij je eerst experiment niet te veel af van een oorspronkelijk brood waarvan je al weet dat het lukt: voeg bijvoorbeeld alleen een paar theelepels kruiden toe of vervang de rozijnen door eenzelfde gewicht aan chocoladedruppels
proef je broden elke keer goed en maak je mind op wat je er de volgende keer aan zou willen veranderen of toevoegen, weer in kleine stapjes
maak daar ook een aantekening van, want dit soort dingen vergeet je gauw weet ik uit ervaring
omdat het vochtgehalte van brood - de hydratatie - heel belangrijk is voor het eindresultaat check ik nieuwe deegjes altijd even na de eerste kneedbeurt van mijn machine (lees hierboven hoe je dat moet doen)
en ik houd bij de hydratatie rekening met de vochtigheid in mijn keuken en van mijn meel/bloem
ben je onzeker over bepaalde verhoudingen in een nieuw recept, dan helpt het vaak ook om eens te sparren met AI
schrijf je geslaagde recepten altijd goed uit, zodat je ze nog vele malen kunt maken!

Wat is er misgegaan als je brood niet goed is gerezen?

Hieronder vermeld ik de mogelijke oorzaken. Bekijk de vragen hierboven voor de oplossingen (klik op onderstaande rode linkjes)!

je hebt te weinig gist gebruikt of je gist was oud
de gist is voor het kneden in aanraking gekomen met zout of suiker
de gist is al vochtig geworden ruim voordat het kneedproces begon (bijvoorbeeld bij het gebruiken van de tijdklok)
je hebt bloem gebruikt met een te laag gehalte aan glutenvormend eiwit
je hebt bloem gebruikt zonder toegevoegde natuurlijke enzymen en vitamine C, die de rijs en de stevigheid van de glutenstructuur ondersteunen
je deeg bevatte te weinig vocht
het vocht was te koud (als je machine daar niet voor corrigeert)
het vocht bevatte te veel zuren
de omgevingstemperatuur was te koud of je ingrediënten zijn afgekoeld nadat je de timer hebt ingesteld
het vocht was te heet (dan gaat de gist dood)
je hebt te veel zout gebruikt
je hebt te weinig zout gebruikt
je hebt te veel suiker gebruikt
je hebt in verhouding meer volkorenmeel gebruikt dan in het recept stond aangegeven (volkorenbrood rijst überhaupt minder hoog dan wittebrood of lichter bruinbrood)
je hebt je zaden niet goed geweekt van tevoren
je hebt een of meer van je ingrediënten niet goed afgewogen
je hebt niet het juiste bakprogramma gebruikt

Wat is er misgegaan als je brood in het midden is ingezakt als je het deksel na het bakken opendoet?

Klik weer op de rode linkjes hieronder voor de oplossingen!

je hebt te veel gist gebruikt
je hebt te weinig zout gebruikt
je hebt te veel vocht gebruikt
je hebt je zaden of rozijnen na het weken niet goed gedroogd, zodat het geheel te vochtig is geworden
je hebt bloem gebruikt met een te laag gehalte aan glutenvormend eiwit
je hebt bloem gebruikt zonder toegevoegde natuurlijke enzymen en vitamine C, die de rijs en de stevigheid van de glutenstructuur ondersteunen
je vocht was te warm, waardoor je deeg te snel is gerezen en daarna is ingezakt
je hebt te veel suiker gebruikt
je hebt te veel vet gebruikt
je hebt een programma gebruikt met een te lang durende rijs, waardoor het deeg alweer aan het inzakken was, toen het bakken begon
je hebt het deksel van je machine geopend tijdens de laatste rijs of tijdens het bakken
je hebt tijdens het rijzen of de eerste minuten van het bakken tegen de machine gestoten

Wat is er misgegaan als je brood niet gaar is of klef aanvoelt?

je hebt te veel vocht toegevoegd
je hebt te veel zwaar volkorenmeel gebruikt voor het programma dat je hebt gekozen
je hebt een verkeerd programma gekozen
je hebt het deksel van je machine niet goed gesloten

Wat is er misgegaan als de korst van je brood te donker is geworden?

je hebt te veel suiker gebruikt (als je meer dan 20 gram suiker gebruikt in een brood van 400 gram meel/bloem, kies dan indien mogelijk voor een programma voor een zoet brood)
je hebt een verkeerd programma gebruikt of de korstkleur verkeerd ingesteld

Wat is Culinaire Bagages favoriete dagelijkse broodbakmachinebrood?

Ik wil vooropstellen dat wij elke week wel een keer experimenteerrecepten maken in onze broodmachine.

Desondanks hebben wij natuurlijk ook ons favoriete dagelijkse brood. Of eigenlijk moet ik zeggen: broden. Want het zijn er op dit moment twee!

In de eerste plaats eten wij graag ons zadenbrood. Dat is niet alleen heerlijk luchtig, maar tegelijkertijd ook nog eens gezond en voedzaam. Er gaan maar liefst vier verschillende soorten pitten en zaden in: zonnebloempitten, pompoenpitten, lijnzaad en zwart sesamzaad. En in verhouding vrij veel volkorenmeel. Om precies te zijn: 40% volkorenmeel en 60% witte bloem. Af en toe vervangen we 1/3 deel van de bloem door speltbloem voor wat meer variatie.

Een prachtig hoog en luchtig zadenbrood is doorgesneden zodat je binnenkant goed ziet. Ernaast op de donkere houten plank liggen nog allemaal zaadjes. Het brood is gebakken in een broodbakmachine.

Het tweede brood dat zo veelzijdig is dat we het echt heel vaak eten is ons lichtbruine brood met olijfolie. Dat is erg lekker en je kunt het gebruiken voor allerlei soorten beleg, van hartig tot zoet.

Van het zadenbrood zal ik je binnenkort het complete recept geven. Met wat verrukkelijke sandwichsuggesties!

Maar vandaag is hier alvast het recept voor ons lichtbruine brood met olijfolie!

Op een wit houten dienblad liggen een paar sneetjes luchtig lichtbruin brood. Het brood is gebakken in de broodbakmachine!

Lichtbruin brood met olijfolie uit de broodbakmachine

Ingrediënten:

280 gram witte broodbloem (ik gebruik graag Amerikaans Patent Extra met 14% eiwitten)
120 gram volkorenmeel (ik gebruik meestal het volkoren tarwemeel van AH)
20 gram olijfolie
8 gram (bakkers)zout
6 gram suiker
1,25 theelepel gist (gebruik het maatschepje van je broodbakmachine)
±270 gram water (zomer) of ±290 gram water (winter); dit zijn de hoeveelheden water die aansluiten bij het gebruik van mijn bloem en mijn broodbakmachine (lees de tips hierover in het blog hierboven)

Bereiding:

Doe alle ingrediënten vanaf de witte broodbloem tot en met het water in het bakblik van je broodmachine. Houd je daarbij aan de volgorde die wordt aanbevolen in de gebruiksaanwijzing van je machine. Schep de gist in het daarvoor bestemde vakje in het deksel van je broodmachine (als jouw machine zo'n vakje heeft).
Stel de broodbakmachine in op de stand voor een basiswittebrood. Kies qua maat voor een brood met 400 gram bloem/meel; bij mijn machine is dat een medium brood. Kies - indien mogelijk - voor een medium korstdikte.
Bak je brood en neem het meteen uit de machine. Laat het afkoelen op een bakrooster.
Snijd je brood in sneetjes en geniet!

Belegsuggesties:

een likje zelfgemaakte olijvenboter
een lekker laagje zelfgemaakte kruidenboter op smaak gemaakt met crispy verkruimeld ontbijtspek
tonijnsalade met chilipeper en maïs
zelfgemaakte truffelmayonaise, een paar plakjes bresaola en wat rucola
zelfgemaakte filet américain
mayonaise en zelfgemaakt kipgehaktbrood
een laagje citroenmayonaise met basilicum (recept volgt binnenkort), een paar plakjes gerookte zalm, wat ringetjes zwarte olijf en een paar blaadjes rucola
citroenmayonaise, bresaola, geschaafde Parmezaanse kaas en rucola
zelfgemaakte Spaanse mayonaise en een gulle portie chorizo
een paar plakjes pastrami gegarneerd met een lepel frisse tonijnsalade
vitello tonnato
wat roomboter en dunne plakjes zelfgebakken paté de campagne
knoflookmayonaise met in dunne plakjes gesneden Griekse gehaktballetjes
tonijnsalade met fijngehakte zwarte olijven en basilicum
kruidige pastramispread (binnenkort het recept, maar bekijk hieronder vast de foto!)

Een drietal driehoekig gesneden dikke open sandwiches gesmeerd met een spread van gehakte pastrami, olijfolie, mayonaise en diverse kruiden en specerijen. In een gezellige ontbijt-entourage!

Ik wens je veel plezier met je broodbakmachine!

Pagina's

vrijdag 21 augustus 2026

101 Vragen én antwoorden over bakken in een broodbakmachine | En een gezond en lekker basiscecept!